‘Levenskunst is het leven naar je hand zetten, voor zover het in je vermogen ligt. Dat klinkt misschien erg egocentrisch maar is dat uiteindelijk niet. De eerste opgave is hoe dan ook: vaststellen wat er in je vermogen ligt. Jezelf – op dit punt – dus werkelijk kennen. Hoe je dat doet? Daar zijn een paar manieren voor. Kijken naar wat anderen hebben gezegd over waar een mens toe in staat is, bijvoorbeeld. Andere manier: voorbeelden, biografieën van andere mensen zoeken en zien hoever zij konden gaan. Een derde methode: voor mezelf mijn vermogen in mijn eigen context helder krijgen door terug te kijken in mijn eigen persoonlijke geschiedenis en vast te stellen waar ik dat vermogen - wellicht onbewust  - al heb gebruikt. De vierde manier is het uitproberen, zelf ontdekken wat er kan, wat jij kunt, waar je toe in staat bent rondom vraagstukken of gebeurtenissen die op je pad komen.

De tweede opgave is dat persoonlijke vermogen ten volle aan te wenden voor het doel dat je je zelf in het leven stelt. Voor mij gaat het daarbij om zingeving: hoe maak ik mijn leven zinnig? Of: hoe geef ik mijn leven betekenis? Dat woord ligt dichterbij misschien. Ik ben geneigd te zeggen dat het leven zinnig maken of betekenis geven voor iedereen een morele opdracht is, iets universeels. Daar zijn we allemaal ook op aanspreekbaar. Dat uitgangspunt is voor mij cruciaal bij levenskunst, omdat levenskunst echt niet alleen over jezelf gaat maar ook over je verhouding met de mensen om je heen. Levenskunst is voor mij dus niet waardevrij. Je leven zin geven is die centrale waarde en wat zinnig of onzinnig is kent ook een maat, namelijk of jij zelf en anderen er iets aan hebben gehad.

Dus, mijn invulling van levenskunst bestaat uit de volgende elementen. Een: elk mens heeft tot taak zijn leven betekenis te geven. Twee: zingeving heeft naast de ontwikkeling van jezelf – want ook zelfrealisatie is zinvol - ook alles te maken met de betekenis die je voor anderen hebt of krijgt – wat je socialisatie kunt noemen of wat Manschot ‘sociale levenskunst’ noemt. Drie: om die betekenis aan mijn leven te kunnen geven moet ik mijn vermogen, mijn competenties, tot ‘betekenisgeving’ kennen en ontwikkelen, zodat ik mijn leven vanuit dit ideaal zoveel mogelijk naar mijn hand kan zetten en de vorm kan geven die bij dat ideaal past.

Voor mij geldt dus, dat ik de betekenis van mijn leven in mijn leven vind door mij te verhouden tot de ander, door er mee samen te leven. Dat hoeft niet groots en meeslepend te zijn. Klein en fijn mag ook, al houd ik zelf wel van het grote gebaar. Dat is een stijl die ook bij mij past, waar ik in elk geval niet bij voorbaat voor wegloop. Maar stijl is nou typisch iets wat voor iedereen verschillend is en die persoonlijk gevormd moet worden. Stijlvol leven maakt voor mij deel uit van levenskunst. Iedereen kiest naar eigen smaak zijn eigen stijl.

Het antwoord op mijn levensvragen zit in mijn leven, in mijzelf. Ik hoef dus niet bij een hogere macht of kracht buiten mij zelf te rade te gaan. Anders gezegd: ik vind de betekenis van mijn leven door met anderen samen te leven.

De interactie met de ander is er op gericht iets waardevols toe te voegen aan het leven van de ander, althans: de ander iets aan te bieden zodat dat mogelijk wordt. Daar wil ik toe bereid zijn, dat is een wezenlijk onderdeel van mijn levenshouding. Wat de ander accepteert, is aan de ander. Het draait dus om de bereidheid, niet in eerste instantie om de effectiviteit van het aanbod. Maar het is wel zo, dat ik mijn leven als mislukt zou beschouwen als elk aanbod op dit terrein per saldo afgeslagen zou worden. Daarom is levenskunst voor mij ook wel degelijk gericht op het ontwikkelen van effectief gedrag. Je wilt toch dat je inspanningen ergens toe leiden. Praktische doorwerking is vitaal voor een levenshouding die genoegdoening wil geven.

Een laatste element dat ik wil noemen is, dat je in je leven ook op zoek moet naar vreugde, naar zaken die je blij maken of een goed gevoel geven, om zo de energiebalans op orde te houden. Ik bedoel daarmee niet alleen als genot of feestvieren, al hoort dat er ook bij. Ik bedoel vooral echte, diep gevoelde vreugde. Die niet-oppervlakkige vreugde is voor mij ook een indicatie van het behalen van de doelen rond zelfrealisatie en socialisatie. Als ik voel dat die doelen weer wat dichterbij komen, dan word ik daar blij van, ook als ik midden in een moeilijke levensfase zit of met een lastige taak bezig ben. Het kan bijvoorbeeld zwaar zijn om iemand te troosten na het overlijden van een dierbare, maar tegelijk kan het ook veel nieuwe levensvreugde geven. En hard bikkelen om je examen te halen kan zwaar zijn, maar de voldoening is des te groter als het achter de rug is.

Ik bouw daar dan ook graag een lekker feest omheen, want het ritueel van de vreugde neem ik net zo serieus als rouwgebruiken of trouwceremonieën, om maar eens wat te noemen. Onderschat ook niet de lading en diepgang die rituelen kunnen hebben. Het openen van een bijzondere fles wijn op de laatste avond voor je verjaardag kan een prachtige gewoonte zijn die troost geeft en blij maakt. Levenskunst is dus ook wel degelijk een zaak van genieten en plezier hebben. Ik denk dat strijd en geluk, verdriet en feest, rouwen en lief hebben elkaars tegenpolen zijn die zonder elkaar niet bestaan; althans: niet in mijn levenskunst.’

Zie ook: www.werkmetlef.nl